Олоҕу дьон айар

«Олоҕу дьон айар» таһаарыыга, Ийэ декадатыгар анаан Семенова Мария Федоровна ахтыытыттан.

 Мария Федоровна 1914 сыллаахха дьадаҥы кэргэҥҥэ төрөөбүт.

1931 сыллаахха холкуоска киирбит. Маачаха ийэлээх, тулаайах буолан оскуолаҕа үөрэммэтэх. Николаева Александра Васильевна диэн кыыс буукубаҕа үөрэппит. Ынах ыы сылдьан, бурдук тарда олорон, быыс булан, ол саҕанааҕы алпаабытынан, чоҕунан суруйар эбит. Холкуоска киириэҕиттэн сайын от үлэтигэр, кыһын сылгы аһатыытыгар, сир оҥоһуутугар, бурдук ыһыытыгар, фермаҕа саах күрдьүүтүгэр үлэлээбит.

Стахановскай хамсааһыҥҥа кыттыһан, бурдук быһыытыгар бастыыр эбит. От үлэтигэр сарсыарда күн тахсыаҕыттан күн киириэр диэри үлэлииллэр эбит. Ол саҕана күн аайы «Чаҕылҕан» диэн хаһыат тахсара. Үлэ таһаарыыта суотайынан ааҕыллара.  Биир күҥҥэ 60 суотайы охсуллуохтаах эбит. Оччоҕуна биир үлэ күнэ буолара. Мария Федоровна «Мэҥэдьэк» холкуоска бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьара.

1935 сыллаахха үлэ удаарынньыга буолбута. Ньурбаҕа ыытыллыбыт удаарынньыктар сүлүөттэригэр арааппар биэрбит. Сэрии иннигэр холкуос араас үлэтигэр күүһүн харыстаабакка үлэлээбит.

1941 сылтан ферма үлэтиттэн илиитин араарбатах. 1942 сыллаахха кэргэнин Аҕа дойду сэриитигэр ыҥырбыттар. Yстээх уолун кытта иккис оҕотун ыарахан хаалбыт. Сэрии ыар, аччык сылларыгар ыанньыксыттыыр да, арыыһыттыыр да эбит. Икки оҕону киһи оҥорор туһугар күүһүн харыстаабакка үлэлээбит. 1943 сыллаахха кэргэнэ сураҕа суох сүппүтүн туһунан биллэрии туппут. Кыайыы күнүн дэриэбинэттэн ыраах сытар «Ааллаах» ферматыгар сылдьан истибит. Сэрии кэнниттэн да ферма үлэтиттэн илиитин араарбатаҕа.

Семенова Мария Федоровна ахтыытыттан. «Мэҥэдьэк» кинигэттэн.

Кыыһа, өр сылларга Ньурба улууһун Хатыы орто оскуолатыгар директорынан үлэлээбит, педагогическай үлэ бэтэрээнэ Семенова Анастасия Семеновна ахтыытыгар маннык диэн суруйбут: «Ийэм оонньуулаах, көрдөөх-нардаах, үлэҕэ кыайыгас, иистэнньэҥ этэ: туоһу, түүлээҕи тигэрэ. Yлэлэрин өлүөн иннинэ Ньурбаҕа «Норуоттар доҕордоһуулара» музейга, Хатыытааҕы «Дьөһөгөй оҕото» музейга биэрбитэ.

Семенова М.Ф. тикпит маллаах иһитэ

Хатыы түмэлигэр Мария Федоровна уус илиитинэн тикпит маллаах иһитэ хараллан турар. Бу туос иһит дьэрэкээн ойууларынан, хара кылынан, сиэлинэн, эҥинэ бэйэлээх араас сиигинэн киэргэтиллибит. Сиик арааһын хото киллэриитинэн, көстүүтэ дьэрэкээнинэн түмэлгэ биир бастыҥ туос иһит буолар. Онон билигин Мария Федоровна биир бастыҥ үлэтэ дьон-сэргэ хараҕын сылаанньытар, туоһунан иистэнэр баҕаны көбүтэр дьоһун иһит буоларынан киэн туттабыт.

«Дьөһөгөй оҕото» түмэл. Хатыы.