Саха сирин комсомолун төрүттэспитэ

Саха бастакы бассабыыктарыттан биирдэстэрэ, Саха сирин хомуньуус баартыйатын биллэр-көстөр диэйэтэлэ Мегежекскэй (Ксенофонтов) Михаил Васильевич 1898 сыллаахха сэтинньи 21 күнүгэр I Бордоҥ нэһилиэгэр  ыраах Маалыкай сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Аҕата Баһылай Баһылайабыс биллэр уус этэ.  Михаил кыра эрдэҕиттэн баай ыалларга хамначчыттаан, кыһалҕаны билэн улааппыта. Уончалаах Миша Маалыкайга 1909—1913 сылларга Мэҥэдьэктээҕи церковнай-приходской оскуолаҕа үөрэммитэ, салгыы 1913—1915 сылларга Куочайга Мархатааҕы икки кылаастаах училищеҕа, онтон 1915—1918 сылларга Дьокуускайдааҕы учуутал сэминээрийэтигэр үөрэнэн учуутал идэтин баһылаабыта.

Михаил Мегежекскай (уҥа) бииргэ төрөөбүт бырааттарын кытта

Ити бириэмэҕэ Дьокуускайга кэнники Саха республикатын салайааччылара буолбут Максим Аммосов, Платон Слепцов-Ойуунускай, Исидор Иванов-Барахов, Степан Васильев, Степан Аржаков о.д.а. үөрэммиттэрэ. Кинилэр бары 1916 сыллаахха Емельян Ярославскай тэрийбит “Эдэр социал-демократ” диэн кистэлэҥ куруһуогар киирэн дьарыктаммыттара.  Михаил Ксенофонтов 1917 сыл балаҕан ыйыгар РСДРП кэккэтигэр киирбитэ уонна 1918 сыл кулун тутар ыйга Дьокуускайга революционнай хамсааһыҥҥа кыттыыны ылбыта. 1919 сыл бэс ыйыгар куорат үөрэҕин тэрилтэлэрин үөрэнээччилэрин түмэн, ыччаттар революционнай куруһуоктарын тэрийбитэ, онно тирэҕирэн  ити сыл ахсынньытыгар «Эдэр коммунистар союзтара» тэриллибитэ.

Саха сирин комсомолун тэрийээччилэрэ. М. Мегежекскай 1-кы эрээккэ уҥаттан бастакы

1920-21 сс. Михаил Мегежекскай Бүлүү уокуругар Сэбиэскэй былааһы олохтооһуҥҥа көхтөөхтүк кыттыбыта. Кини уокурукка хомунньуус баартыйаны тэрийээччилэриттэн биирдэстэрэ буолбута, Бүлүү куоратыгар бастакы хомунньуус баартыйатын ячейкатын тэрийбитэ. Онтон Михаил Васильевич 1921-22 сс. Өлүөхүмэ уокуругар уездной ревком бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ.

Саха сиригэр Гражданскай сэрии тохтотуллубутун кэннэ, 1922 сыл сайыныгар БСК(б)П губбюротун быһаарыытынан Михаил Васильевич Москваҕа илиҥҥи дойдулар үлэһиттэрин Коммунистическай университетыгар үөрэххэ барбыта — быһа иккис кууруска ылыллыбыта, төһө да доруобуйата айгыраабытын иһин, туйгуннук үөрэнэн университетын ситиһиилээхтик бүтэрбитэ.

1924 сыл күһүнүгэр дойдутугар кэлэн Дьокуускайдааҕы советскай-партийнай оскуолаҕа үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Сотору буолаат кинини эппиэттээх партийнай, государственнай дуоһунастарга анаан үлэлэтэн барбыттара — партия уобаластааҕы тэрилтэтин бюротун чилиэнинэн, Саха АССР 4-6 ыҥырыылаах быыбардарыгар Киин ситэриилээх Комитетын чилиэнинэн, ССРС төрдүс ыҥырыылаах Киин ситэриилээх Комитетын чилиэнинэн талыллыбыта. Ити сылларга Михаил Мегежекскэй киэҥ көрүүлээх тэрийэр талаана толору арыллыбыта.

Саамай чиэһинэй, принципиальнай, сөптөөх бэлэмнээх партия эрэллээх байыаһын Михаил Васильевиһы уобаластааҕы партийнай тэрилтэ хонтуруолунай комиссиятын председателинэн талан үлэлэппиттэрэ.

1926 сыл балаҕан ыйын 23 күнүгэр, бу бириэмэҕэ дылы үлэлээн олорбут П. А. Ойуунскай соҕуруу эмтэнэ барарынан, М. В. Мегежекскэй Саха АССР Киин Ситэриилээх Комитетын председателин дуоһунаһыгар быыбардаммыта, кини бу олус үрдүк эппиэттээх дуоһунаска 1927 сыл кулун тутарга дылы ситиһиилээхтик үлэлээбитэ.

1927 сыл олунньу 17 күнүгэр Советтар бүтүн Саха сиринээҕи съездтэригэр М. В. Мегежекскэй ССРС КСК (ЦИК) национальностарын Советын чилиэнигэр кандидатурата туруоруллубута.

1928 сыл алтынньытыгар М. В. Мегежекскэй Саха АССР КСК-ын председателин солбуйааччынан уонна тэрийэр отделын сэбиэдиссэйин эбээһинэһин толорооччунан быыбардаммыта.

Ыарахан ыарыыттан 1929 сыл атырдьах ыйын 31 күнүгэр отут эрэ сааһыгар сылдьан сырдык тыына быстыбыта.

Михаил Васильевич Мегежекскэй Саха сиригэр Советскай былааһы олохтооһуҥҥа, бөҕөргөтүүгэ саа-садах тутан күүрүүлээхтик охсуспута, элбэх күүһүн, сыратын государственнай аппарат үлэтин тупсарыыга туһаайбыта. Кини үтүө аатын үйэтитэр сыалтан төрөөбүт Ньурбатын оройуонун кини аатынан уларытан Мэҥэдьэк оройуона диэн ааттаммыта, кини аата уобаластааҕы советскай-партийнай оскуолаҕа иҥэриллибитэ. Личноска сүгүрүйүү сылларыгар «норуот өстөөҕө»  диэн дьарылык сыһыаран өлбүтэ уонча сыл ааспытын кэннэ, урут иҥэрбит ааттарын сотон умнууга ыыппыттара. Ол эрэн дьиҥнээх кырдьык чөлүгэр түспүтэ — 1957 сыллаахха Михаил Васильевич Мегежекскэй сырдык аата тиллэн, норуотугар төннүбүтэ.

Билигин кини аатын Маалыкай уопсай орто үөрэхтээһинин оскуолата сүгэр, Ньурба куорат уонна Маалыкай бөһүөлэгин уулуссалара кини аатынан ааттаналлар. Саха республикатын биир бөдөҥ, биллиилээх политическай государственнай деятелэ М. В. Мегежекскэй төрөөбүтэ 100 сааһын туоларынан сибээстээн 12 нүөмэрдээх Удачнайдааҕы ГОК 12 нүөмэрдээх фабрикатыгар булуллубут 57,47 караттаах бөдөҥ алмаас «Михаил Мегежекскэй» диэн ааттаммыта. Саха норуота бэйэтин чулуу дьоннорун умнубат.

Борисов Б.Б.