Варвара Андреевна Петровалыын алтыһыым

Саха республикатын норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Республика Бочуоттаах олохтооҕо Варвара Андреевна Петрова 85 сааһыгар.

В.А.Петрованы кытары мин бастаан музейга үлэлии сылдьан алтыспытым. Онтон ол иннинэ, өссө устудьуоннуу сылдьан каникулбар кэлэрбэр дьомуттан истэр этим: райсовекка бэрэсэдээтилинэн Варвара Андреевна диэн сүрдээх үлэһит киһи кэлэн үлэлии сылдьар диэн. Дьонум олус ытыктаан, убаастаан кини туһунан кэпсэтэллэрин өйдөөн хаалбыппын.

Онтон 1990-ыс сыллар ортолоругар музейга директорынан анаммытым, өссө отуппун да туола илик этим. Ол кэми бары өйдүүбүт – сэбиэскэй кэм историята, олоҕо барыта атаҕыттан төбөтүгэр, нууччалыы эттэххэ “с ног на голову” туруоруллубут кэмэ этэ. Үлэлииргэ олус ыарахан кэмнэр. Холобур, музейга сорох сорохтор киирдэхтэринэ да барыта сымыйаны көрдөрө олорорбут курдук куолулууллара элбэх этэ. Сойуус ыһыллыаҕыттан салалта өтүттэн музейга улахан болҕомто ууруллубат кэмэ буолбута. Биһигини  көмүскүүр, улэбитин сүрүннүүр арай култуура управленията, чуолаан салайааччыбыт Т.П.Олесова баара. Онтон биһиги, музей үлэһиттэрэ, син биир үлэбитин үлэлиибит, үүт-хайаҕас була сатыыр этибит ол да саҕана, олорон биэрбэккэ. Дьэ, ол курдук 1999 сыл буолла, улууспут тэриллибитэ 175 сыла. Ол сыл Дьокуускай куоракка оройуон култууратын күннэрэ диэн ыытыллар буолла. Онно музей улахан быыстапка бэлэмниир диэн сорудах бэрилиннэ. Баһылыкка култуура үлэһиттэрэ мунньахха ыҥырылынныбыт, Варвара Андреевна кабинетыгар бары киирдибит, өссө онно аан бастаан ити кабинеты көртүм буолуо. Онно култуура дьиэтин үлэһиттэрэ кэнсиэр хайдах буоларын, ким кыттарын кэпсээтилэр. Онтон Варвара Андреевна хараҕа миэхэ хатанна быһыылаах: “Дьэ, музей, быыстапкаҥ куһаҕан буоллаҕына эн төбөҥ бу мин остуолбар сытыаҕа”, — диэтэ уонна остуолун тоҥсуйда. Айыбыын, тоҕо кытаанаҕай дии санаатым, испэр өһүргэнним да быһыылаах. Онтон, хайыахпытый, быыстапка бэлэмнээн , нэһилиэктэри кэрийэн хомуйуу үлэтин саҕалаатыбыт. Манна күүс-көмө буолбута, сүбэтинэн-аматынан көмөлөспүтэ эмиэ, биллэн турар, Татьяна Прокопьевна. Куоракка ол быыстапкабыт үс күн Комдрагмет дьиэтигэр турбута, олус үчүгэй этэ, куорат дьоно сөҕөн-махтайан бөҕө көрбүттэрэ. Дьэ, ол кэниттэн Варвара Андреевналыын чугастык билсэн, музейга сылдьан, өйөөн, көмөлөһөн бөҕө буолла. Уопсайынан култуураны кини наһаа өйүүр этэ. Ол иһигэр музейы эмиэ өрө туппута. Онтон, аны миигин дьаһалтаҕа үлэҕэ ыҥырда, дьыаланы салайааччы дуоһунаһыгар. “Управделами” диэн оттон улахан дуоһунас, элбэх үлэлээх, үрдүк эппиэтинэстээх. Мин олох атын эйгэттэн кэлбит буолан улахан ыарахаттары көрсүбүтүм. Манна миэхэ Варвара Андреевна төһө да мин эйиэхэ көмөлөһөр, үөрэтэр бокуойум суох диэтэр да олус өйүүр, көмөлөһөр этэ. Уонна кини бастакы солбуйааччыта К.Н.Кононова улаханнык күүс-көмө буолбута. Онон Клавдия Николаевнаҕа билиҥҥэ дылы махталым муҥура суох.

Ньурба ыһыаҕар, 2002 сыл

Бастаан утаа көрдөххө Андреевна олус уордаах, кытаанах баҕайы майгылаах киһи курдук этэ да, дьиҥэ олус аһыныгас, чараас-уйан дууһалаах этэ. Кини улууһугар, ньурбаларыгар бэринилээх, ийэлии сыһыаннаах этэ. Кистэл буолбатах, уурайан барарыгар кини кэнниттэн кэлбит дьон соччото суохтук быһыыланыылара баар этэ, сорохтор биир кэмҥэ Андреевнаны кытта алтыһалларын куттанар, кистиир буола сылдьыбыттара, ол баар. Ол эрэн мин үөрэбин, кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат дииллэрэ ол чахчы. Онон В.А.Петрова аата сөргүтүллэн, бу кэнники кэмҥэ киэнник тахсара ол сиэрдээх.

Улуус дьаһалтатын коллектива, 2001 сыл

Билигин оттон номох курдук кэпсэнэр, Андреевна саҕана Алроса салайааччылара кини приемнайыгар уочараттаан турааччылар, настырыанньата хайдаҕый диэн сэрэнэн ыйытааччылар. Ол эмиэ чахчы. Кини улууһун туһугар олох харса суох киирсээччи, нууччалыы эттэххэ “невзирая на лица”. Оттон ол туһунан бииргэ үлэлэспит дьоно элбэҕи кэпсииллэрэ буолуо.

СР президена М.Е. Николаевы уонна АЛРОСА президена В.А. Штыровы кытта.
2001 с. тохсунньу.

Мин өссө музейга үлэлии сылдьан бастакы фабрика аһыллыытыгар бэлэмнэнии үлэ барарын кэмигэр Варвара Андреевнаны кытта Накыыҥҥа тахсыһа сылдьыбыппын өйдүүбүн. Онно АЛРОСА-Ньурба бастакы генеральнай директора В.А.Милушков баара. Онно тыл тылга бастаан киирсибэтэхтэрэ, хас биирдиилэрэ бэйэтин этиитин тоһоҕолуура. Онтон, Варвара Андреевна чиҥ баҕайытык улуус этиитин ылыммат буоллаххытына олох да аһыахпыт суоҕа диэтэ, бүттэ, уонна кытаанах баҕайытык көрөн баран олордо. Милушков кыыһыран ойон турда, онтон бэйэтин уоскутуна түннүк диэкки баран турбалаан баран хайыай, төптөрү кэлэн олорон баран “ладно, Варвара Андреевна,  все сделаем как Вы требуете” диэтэ. Онон Варвара Андреевна  бэйэтин позициятын кытаанахтык туруорсар, көмүскүүр этэ. Онно киниэхэ күүс-көмө буолааччылар биллэн турар К.Н.Кононова, М.С.Семенов – кини солбуйааччылара.

Нэһилиэк дьаһалталарын специалистарын кытта мунньах.
2002 сыл, бэс ыйа.

Уонна олус сытыы тыллаах этэ, биһиги дьаһалтаҕа “Андреевна кынаттаах этиилэрэ” диэччибит. Ол курдук: “ Тиити сууллардым, тииҥин ылҕыахтара”, “нюрбинцы люди слова и дела”, “аанынан киллэрбэт буоллахтарына түннүгүнэн киириҥ” – бу улуус, үлэ туһугар туруорсар боппуруостарга маны туттааччы үгүс  буолааччы.

Үлэлиир кабинетыгар. 2003 сыл тохсунньу 15 күнэ.

Түмүккэ этиэхпин баҕарабын, мин олохпор Варвара Андреевна Петрова курдук улахан муударай салайааччыны кытта үлэлэспиппиттэн киэҥ туттабын уонна дьолбунан ааҕабын. Миэхэ олохпор, үлэбэр учууталларым буолаллар икки олус диэн ытыктыыр дьонум  – К.Д.Уткин аан бастакы үлэ суолугар үктэнэрбэр үөрэппит, такайбыт,  үлэҕэ сыһыаны бэйэтин холобурунан көрдөрбүт киһим уонна салгыы салайар үлэҕэ буһарбар-хатарбар, бэйэм күүспэр эрэли биэрбит В.А.Петрова!

А.А.Туманова