Искусствоҕа орооһорбор олук уурбута

С.С.Егоров – Оһуокай Сэмэн, норуот ырыаһыта, 90 сылыгар анаан К.Д.Уткин аатынан Норуоттар до5ордоһуулара түмэл пуондатыттан «Сэргэ» сурунаал 11 нүөм. 1990 с. тахсыбыт Семен Степанович Егоров  ыстатыйатын таһаарабыт.  

Ытык сир ыллам ырыаһытын, дьоллоох дойду добун тойуксутун, РСФСР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха АССР искусствотын үтүөлээх деятелэ Сергей Афанасьевич Зверевы – Кыыл Уолун кытта мин 1942 сыллаахха саас ыһыы саҕана билсибитим. Оччотооҕуга иккис колхознай тыйаатыр Ньурбаҕа кииннэнэн үлэлиирэ. Тыйаатыртан 7 киһилээх агитбиригээдэ Хатыҥ Сыһыыга тахсан оччотооҕу “Коллективист” колхуоска бурдук ыһыытыгар үлэлиир колхуостаахтарга отууларынан кэрийэ сылдьан кэнсиэр көрдөрбүттэрэ. Биир нэдиэлэ устата мин, иккис кылааһы бүтэрбит уон биир саастаах уол, С.А.Зверевы, С.Михайловы, М.Семеновы (сорохторун аатын умнубуппун) тэлиэгэлээх оҕуһунан тиэйэ сылдьан кинилэр ырыаларын-тойуктарын, омуннаах кэпсээннэрин, пьесалартан быһа тардан оонньуулларын дуоһуйуохпар дылы көрбүтүм. Онно ордук өйбөр-сүрэхпэр умнуллубат курдук С.А.Зверев иҥэн хаалбыта. Хойут, кинилэри атааран баран, тугу өйдөөн хаалбыппын барытын үтүктэр адьынакка ылларбытым. С.А.Зверев “Сарсын-сарсын сарсыарда”, “Таайыллыбатах таптал”, “Оҕус тойуга”, “Ыарҕа ырыата”, ойуун кыырыытын, ырыалары-тойуктары, мин санаабар, күөх тыа күөгэлдьийиэр дылы күүскэ тардан ыллаатаҕына, уллуҥум хараҕыттан төбөм оройугар дылы бүтүннүү дырылаан, ис-испиттэн дьиһигийэн ылыах санаам кэлэрэ. Онон кинини үҥэр таҥара оҥостубутум. Билигин даҕаны саха тыыннаах фольклорун аҕатынан билинэбин.

С.А. Зверев-Кыыл Уола ансаамбылын кытары

1957 сыллаахха Саха сирин ыччаттарын бастакы бэстибээлигэр Дьокуускай куоракка көрсөн истиҥник кэпсэтэр, куорат пааркатыгар үҥкүү тылын эппитин үтүктэр чиэстэммитим. Онтон ыла хас бэстибээллэр, көрүүлэр ахсын көрсөр буолбуппут.

Егоров С.С. чабырҕах толорор кэмигэр

1963 сыллаахха Ньурба уонна Суунтар оройуоннара холбоһон биир Ленинскэй оройуон буолан олордохпутуна ССРС профсоюзтарын бүтүн Сойуустааҕы уус-уран самодеятельностарын көрүүтэ буолбутугар, С.А.Зверев ансаамбылыгар кыттар улахан чиэс тиксибитэ. Итиннэ Сунтаар сэлиэнньэтин Партизаннааҕы кулуубугар 47 буоламмыт биир ый устата бэлэмнэнэн, Дьокуускай куоракка барбыппыт. Бэлэмнэнии кэмигэр олус кытаанах, толлуулаах буолара, оттон көннөрү кэмҥэ мэлдьи сүбэлии-амалыы сылдьар үгэстээҕэ. Чахчыта, мин киниттэн биирдэ да сэмэлэммэтэҕим. Онно чабырҕахтары ааҕыталыыр этим. Ону хаста да аахтаран истэн баран: – Куһаҕан баҕайытык ааҕар эбиккин да буоллар урут истибэтэх дьоҥҥо сонуннук иһиллиэн сөп. Онон 4 киһи буолан ансаамбылынан бэлэмнээ, – диэбитэ. Бокуонньук Анатолий Кириллины, Раиса Борц диэн кыыһы, Юрий Поповы кытта түөрт буолан бэлэмнэммиппит. Сергей Афанасьевич үс хоно-хоно истэр-көрөр, сүбэ-ама, көннөрүү биэрэр этэ. Ол эрээри хара бастакыттан Саха сириттэн Москваҕа дьону ыллахтарын “эһиги түөрт хайаан да ылыллыаххыт” диир этэ. Онто уһун унньуктаах да, сылаалаах да бэлэмнэнии кэниттэн “Элгээйи” совхоз ыһыаҕар кэлэн кэнсиэр, Сунтаар култууратын дьиэтигэр икки төгүл кэнсиэр, онтон хамыыһыйаҕа туттаран баран бэс ыйын 21 күнүгэр Дьокуускай куоракка тиийбиппит. Онно тиийэн “Лена” гостиницаҕа түспүппүт. 22 чыыһылаҕа Саха тыйаатырыгар жюри иннигэр туруорбуппут. Элбэх кыттааччылаах коллективтар хас оройуон аайыттан кэлбит буоланнар көрүү хас да күн барбыта. Бэс ыйын 25 күнүгэр Нуучча тыйаатырыгар түмүктүүр кэнсиэр иккилии отделениялаах 4 уонна 8 чаастартан буолбуттара. Онно Москубаттан Бүтүн Сойуустаҕы түмүктүүр кэнсиэркэ дьону тала 4 киһи кэлбит диэн истибиппит. Жюрига Анна Егорова, Дмитрий Ходулов, Галина Крившапко, Лаврентий Мөкүрдээнэп уо.д.а. бааллара. Биһиги түөрт буолан ааҕар чабырҕахпыт, ытыс тыаһынан сылыктаатахха, куһаҕана суох быһыылааҕа. Иккис кэнсиэр кэнниттэн, олус куйааһа-итиитэ бэрдиттэн дэлби тиритэн, сылайан хоспутугар таҥас уларытта, грим устуна турдахпытына, оччотооҕуга норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрэ Сыромятников Г.Г. ааны сэгэтээт  миигин ыҥырда. “Дьэ, Сэмэн, түргэнник бүтэ охсон кылаабынай режиссер хоһугар киириҥ, Москуба дьоно күүтэн олоролор”, – диэтэ. Оо, ол этэ долгутуулаах мүнүүтэлэр. Бүк-тах хомунан бүтэ охсон режиссер хоһун аанын тоҥсуйдубут. — Да, да, – диир эппиэти истээт уонча киһи олорор, ол иһигэр төгүрүк остуол тула олус мааны, эмис бэйэлээх, сорохторо тараҕай этилэр, түөрт нуучча дьоно олорор эбиттэр. Киирэн аан таһыгар турдубут. Ону ынараа дьоммут биир-биир үлэбит, үөрэхпит, сааспыт туһунан ыйыталаһан бардылар. Ону барытын эппиэттээн истибит. Бүтэһигэр сарсыарда 10 чааска субу дьиэҕэ таҥастаргытын таҥнан кэлээриҥ диэн буолла. Олус да дьиктиргии-муодарҕыы санаабыппыт киэһээ төрдүө буолан олорон эрэ кэпсэтэрбитигэр. Арааһа, Зверев билэн эппит диэн түмүккэ кэлбиппит. Ити түүн аанньа да утуйар кэлиэ дуо? Араас санаа, үөрүү, өрө-таҥнары ытыллыы. Сарсыарда лоп курдук эппит чаастарыгар тиийдибит. Барыта сүүрбэччэ киһи баар эбит. Сценаҕа киирэн толорон көрдөрдүбүт, магнитофоҥҥа уһуллулар, хаартыскаҕа түһэрдилэр. Онтон автобуска олорон баран пааркаҕа баран эмиэ устан ыллылар. Тыйаатырга төттөрү кэлэн ынараа дьоммут (ааттарын билбэппин) “бу эһиги түөрт киһи аны күһүн сэтинньи саҥатыгар Москуба куоракка аһыллар ССРС Бүтүн Сойуустааҕы профсойуустар 13 сийиэстэрин чиэһигэр буолар көрүү түмүктүүр кэнсиэригэр ыҥырарга судаарыстыбаннай жюрига заявка оҥоруохпут, дойдугутугар баран үчүгэй баҕайытык үлэлээбиккит курдук үлэлии, ситимин быспакка бэлэмнэнэ сылдьыҥ” диэбиттэрэ.

Егоров С.С. — Ньурба ыһыаҕын алгысчыта, 1970-с сыллар

1963 сыл күһүн балаҕан ыйыгар баран Немирович-Данченко уонна Станиславскай аатынан искусство Киин дьиэтигэр судаарыстыбаннай жюрига тиийэн туттарбыппыт. Ити жюрига дойду араас муннуктарыттан 4200 киһи кэлбит этэ. Онтон дойдубутугар туох да түмүгэ суох кэллибит. Наада буолар түбэлтэтигэр биллэриэхпит диэн эттилэр. Онтон балаҕан ыйын бүтүүтэ соһуччу телеграмма туттубут. Бүтүн Сойуустааҕы түмүктүүр кэнсиэр программатыгар киирдигит, тиэтэллик Москубаҕа кэлиҥ диэн. Алтынньы 2 күнүгэр Москубаҕа тиийэн “Золотой колос” гостиницаҕа түһэрэн баран биир ый устата араас тыйаатырдарга, дыбарыастарга бэлэмнэнии бөҕө буолла. Искусство маастардара С.Баркан, М.Заяц, Э.Хачатурян, Я.Френкель уо.д.а. бэлэмнээтилэр. Сэтинньи 2-3 күннэригэр сийиэстэр Кириэмиллээҕи дыбарыастарыгар түмүк кэнсиэр буолбута. Онно 84 тас дойдулар делегациялара, бырабыытылыстыба оччотооҕу састаабын үһүс эрээттэн көрбүппүт. Ити кэнсиэркэ лауреат аатын ылбыппыт. Хаартыскабыт  “Художественная самодеятельность”, “Советская женщина” сурунаалларга бэчээтэммитэ. Онон оҕуруо саҕа да буоллар искусство суолугар уймарыктаах буоларбар олук уурбут, кыым сахпыт үтүөкэн доҕорбун, ытыктыыр аҕа табаарыспын С.А.Зверевы айар ырай таҥаратынан ааҕарбын сүөргүлүүр суох буолуо дии саныыбын. Киһи талаанын-дьоҕурун, кыра да кыым баар буоллаҕына ону күөдьүтэн кулуһун уотугар кубулутар дьоҕурдаах, сиртэн-халлаантан ыйаахтаах, тыл илбиһин, этэр тыл сүмэтин, сүөгэйин төлөннөөх сүрэҕэр, иэйиилээх дууһатыгар иитийэхтээн сылдьан хайа баҕарар имитэн-хомутан иэмэх талах курдук эрийэр-буруйар, кыра да,  улахан да элбэх айымнньылар автордарын, саха тыыннаах фольклорун дьиҥнээх аҕатын Сергей Афанасьевич Зверев курдук сүдү талааны кытта алтыһан ааспыт үтүө өйдөбүллээхпин. Кини сырдык ырата, үтүө майгыта үүнэр көлүөнэ айанныыр суола буолан үйэ-саас кэҥҥии-сырдыы туруохтун.

С.С.Егоров, норуот ырыаһыта

Хомуска дьүһүйүү
С.С. Егоров ССРС норуоттарын музыкатын кэнсиэригэр сахалыы тойуга, 1980 сыл ахсынньы 19 күнэ
Норуот ырыаһыттара Слепцов П.Е., Осипов Н.Ф., Егоров С.С. ССРС норуоттарын музыкатын кэнсиэригэр оһуокай толороллор. 1980 сыл ахсынньы 19 күнэ. Москуба.