«Мин мантан сэриигэ барбытым…»

22 июня 1941 года в районе люди праздновали ысыах, не знали что Фашисткая Германия напала на Советский Союз, затем из репродукторов 12 часов дня услышали что началась война. В тот день, после обеда в Нюрбе состоялся митинг, который открыл председатель исполкома райсовета Д.С. Протопопов.  Выступал 2-й секретарь райкома А.И. Евмененко: он зачитал текст заявления министра иностранных дел В.М. Молотова. Затем выступили допризывник Иванов, директор МТС Колобков, врач, участница войны с финнами Савельева, агроном Свириденко, военный комиссар района Андросов. Митинг принял резолюцию и направил телеграмму в Якутский Обком партии, Верховный Совет и Совет Министров республики, которая была опубликована в газете «Социалистическая Якутия» №148 от 25 июня 1941 года.

         
Евмененко Александр Иванович,
2 секретарь Нюрбинского райкома
1941-1942 годы


  Монумент “Мин мантан сэриигэ барбытым”.
Из этого места в 1941-1945 гг. уходили на фронт нюрбинцы.

Нюрбинским объединенным райвоенкоматом  в 1941 году призвано  на фронт 1664 чел., из них около 600 человек из Нюрбинского района. 


Призывники Тыалыкинского наслега перед отправкой на фронт,1 ряд слева направо: Васильев Егор Михайлович (1914-1971), Антонов(не вернулся); 2 ряд слева направо:Иванов Дмитрий Иннокентьевич (1910-1942), Татаринов Афанасий Дмитриевич (1914-1944), Федоров Михаил Алексеевич.  1941 год.

Жители Кюндядинского наслега перед сбором в военкомат,
с. Арангастах, 1941 год

Лицо, вырезанное на дереве на краю трассы Жархан-Нюрба. По легенде ее вырезал призывник-фронтовик в годы войны.
 
 
 

ВОСПОМИНАНИЯ О ПЕРВОМ ПРИЗЫВЕ

Алексеева Александра Николаевна, ветеран тыла: “Былыргы өрүскэ киирэр айан  суолугар (билиҥҥитэ “Мин мантан сэриигэ барбытым” өйдөбүнньүк турар сирэ) муһуннубут. Онно дьахталлар ытааһыннара, оҕолоро ытааһыннара бөҕө. Борокуот хаһыыта эмиэ ытыыр курдук. Онно мин эмиэ эбиилик буоллаҕым…”.

Лабашев Гаврил Тимофеевич, ветеран тыла: “Мин өйдүүрбүнэн сэриигэ бастаан барааччылары оскуолаҕа муспуттара. Онно биири көрбүтүм билигин да санаабыттан хаалбат. Мин оскуола иһигэр сүүрэ сылдьар оҕо көрдөхпүнэ биир кыһыл бытыктаах киһи ыалдьа сытара, муостаҕа. Ону ойуулаах былааттаах дьахтар ыарыылаан муҥнанара. Саллааттар онно хаһан баралларын кэтэһэн сыталлара. Ол киһи туох да ыалдьан, тиритэн сүрдээх этэ. Онтон бараллара буолла – ону саллааттарынан наһыылка оҥоттороннор, онно төкүнүтэн көтөҕөн киллэрдилэр. “Симуляннаан гынаҕын”, — дииллэрэ. Онтулара Сангаарга тиийбэккэ өлбүт курдук кэпсииллэрэ. Онно мин убайым Апанаас аармыйаҕа барсыбыта. Дьэ, кытаанах кэмнэр этилэр”.

Иннокентьев Никита Иванович, ветеран тыла: “Сэрии сылларыгар Ньурбаттан хас да төгүллээн хомуйбуттара. Олортон аан бастакытын ордук өйдөөн хаалбыппын. Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт дьону бука барыларын былыргыта Бирисээгин атыыһыт дьиэтин (хойукка диэри Нарсуут дьиэтэ буолан турбута) киэҥ баҕайы олбуоругар ханна да быччыраппакка хаайталаан сыппыттара. Хаһаарыма диэн ааттаабыттара. Барааччылар дьоннорун кытта көрүһүннэрии эҥин диэн суох. Мин убайым Кузнецов Николай Иванович Улахан Күөл диэн сиртэн (Хатыыттан үс көс өрө диэки) киирэн армияҕа баран иһэр сураҕын эрэ истибитим, сатаан булан көрсүбэккэ хаалбытым. Балаҕан ыйын 1 күнүгэр 1941 с. киэ»э лаппа хойут (халлаан хараҥатын өйдүүбүн) барааччылары “Трудовая” диэн ааттаах баарсаҕа симнилэр. Хаалааччылар дьон бөҕө мустубут, биир кэм хааһы курдук. Ыһыы-хаһыы, ытаһыы-соҥоһуу биир кудус ньирилээн олорор. Киһи киһитин да билсибэт үлүгэрэ. Борокуоппут уһун баҕайытык гудоктаан эҥэлийэр. Хайдах эрэ ытаан-соҥоон эрэр курдук. Оргууй аҕай эрдинэн борокуоппут биэрэктэн тэйэн, үөс диэки киирэн бара турда. Дьоммут барахсаттар дойдуларыттан бардахтара. Ким хаһан эрэ эргиллэр, ким ханна эрэ тиийэн сэрии толоонугар үйэ-саас тухары онно хаалар дьылҕалаах… Ол дьонтон хастара сэрии уотуттан ордон, кимнээх кэлбиттэрин туох билиэ баарай…».

Семенова Федора Федоровна: “…Сэриигэ барар дьону нарсуд олбуорун иһигэр киллэртииллэр эбит, убайым  хамыыһыйаны ааһан барар буолбут. Атаарар дьону олох киллэрбэттэр, уулуссаҕа айманыы, ытаһыы, хаһыы-ыһыы бөҕө. Ол ыккардыгар хараҥаран барда, биир билэр киһибиттэн убайбын ыйыттым, ону “баарыан барбыттара” диэн буолла. Олбуор аанын астылар, хамыыһыйаны ааспыт киһи бөҕөтүн хамаандалаан  таһааран кулуупка киллэрдилэр. Кэннилэриттэн киирээри гыммыппын байыаннай таҥастаах, куругар бэстилиэттээх киһи киллэрбэтэ. Аан таһыгар туран иһиттэхпинэ, миитин буола турар эбит. Бүтээтин кытта дьоннорбутун өрүскэ киллэрэ турдулар, онтон баарсаҕа киллэртээтилэр. Биэрэккэ кулуһун уота умайарыгар чугаһаан  кэллим, онтум мин  бэркэ билэр ыалым эһэтэ Софронов Байбал оҕонньор оройуоҥҥа кэлбит табаары харабыллыыр эбит. Онно кулуһун таһыгар олорон хоммутум, түүн ханна барыамый? Баарсаҕа киирбит дьоннорбут утуйдулар быһыылаах, уу чуумпу. Халлаан сырдаан барда, хара былыттар бүрүйэн самыыр түһүөх айыылааҕа. Баарсаҕа били байыаннай киһи хаамыталыы сылдьара, онно “Сталин” колхуос чилиэнэ Федоров Александр Дмитриевич баар этэ. Киниттэн “Убайбар этиий, балтыҥ Сөдүөрэ кэлэн турар диэн, көрсүөм этэ”, — диэн көрдөстүм. Убайым Савва тахсан байыаннайга туох эрэ диэтэ, трабы түһэрэн биэрдилэр. Мин убайбар утары сүүрэн тиийдим, лэппиэскэлээх арыыбын туттаран кэбистим. Убайым ону ылла уонна: “Эдьиийгиттэн туһунан бараайаҕын. Холкуоска кыайаргынан үлэлии сатаа”, — диэтэ. Мин ытаан икки хараҕым уута субуруй да субуруй… Баҕар, мин сүрэҕим убайбын бүтэһигин көрөрбүн таайбыта буолуо… Баарсаны соһор ханаат чиккэс гына түстэ да, устан бара турдулар. Ол курдук “Киров” борохуот биһиги убайдарбытын, аҕаларбытын илдьэ бардаҕа ол.” 

   ПЕРВЫЙ ПРИЗЫВ В РЯДЫ КРАСНОЙ АРМИИ  

Сафронов Георгий Дмитриевич-Лэбиирэй
(1912-1943)
Мальжагарский наслег
Григорьев Николай Трофимович
(1921-1943)
Аканинский наслег
Миронов Иван Ксенофонтович
Мальжагарский наслег
Григорьев Семен Данилович
Тюмюкский наслег
Иванов Софрон Гаврильевич
Таркаинский наслег
Иудинов Семен Аввакумович
Чаппандинский наслег

Федотов Гаврил Алексеевич-Күүстээх Хабыкка
Чаппандинский наслег