ЫҺЫАХ ТӨРҮТ ИҺИТЭ-ХОМУОҺА

Эһиги болҕомтоҕутугар РФ үтүөлээх лесовода, СР норуотун маастара Владимир Иванович Саввинов оҥоһуктарын билиһиннэрэбит.

Былыргыттан ыһыахха иһит-хомуос эгэлгэтэ туттуллара: кымыска аналлаах — сири иһиттэр, уһаа айахтар, кэриэн ымыйалар, айах чорооннор, матаардар, туос иһит арааһа — холлоҕостор, далбар чабычахтар, саар ыаҕастар, танылҕаннар, атын аска — кытыйалар, кытахтар, хамыйахтар о.д.а. Барыта ыһыах күн быһа холоон сүүрбэччэ араас иһити тутталлара. Бу эгэлгэни бэйэтин айар үлэтигэр В.И. Саввинов көрдөрбүт өҥөлөөх.

ЧОРООННОР

Чороон — саха саамай мааны, ытык иһитэ. Көрүҥэ: айах (улахан), дьорохой (орто), бэлкэй (кыра), үс атахтаах.

Айах чороон
Үс атахтаах чороон
Айах чороон
Былыргы чорооннор көрүҥнэрэ

ЭБИР ХАМЫЙАХТАР

Эбир хамыйах — алгыс хамыйаҕа. Кини баһарыгар оҥо быһыылардаах, ойбоннордоох, эбэтэр курдары үүттэрдээх буолар. Маннык хамыйаҕы сиэргэ-туомҥа эрэ тутталлара. Атыҥҥа кинини ким да тыыппат, ампаарга ыйаан кэбиһэллэрэ.

Маннык эбир хамыйахтар Саха сирин араас музейдарыгар бааллар
Үс ойбонноох эбир хамыйах
Дьөлө үүттээх эбир хамыйаҕы ыһыахха ойуун туттарын туһунан И.А. Худяков суруйбута баар
Муос хамыйахтар

КЫМЫС ИҺИТТЭРЭ

Чороонтон ураты сахаҕа кымыс иһэргэ аналлаах хас даҕаны иһит көрүҥэ баар. Кинилэри эмиэ олус сиэдэрэйдээн, чочуйан оҥороллоро.

Балхахтар
Уһаайах
Ымыйалар
Матаардар

ТУОС ИҺИТТЭР

Туос — саха сөбүлээн туттар матырыйаала. Кымыска анаммыт туос иһиттэр олус сиэдэрэй, тупсаҕай оҥоһуулаах буолаллар. Ол — саха Дьөһөгөй оҕотугар ураты ытыктаан сыһыаннаһар бэлиэтинэн буолар.

Далбар чабычах — биэ үүтүгэр аналлаах иһит
Бурҕах — кымыс иһэр былыргы умнуллубут иһит

КЫТЫЙАЛАР

Кытыйа — саха күннээҕигэ даҕаны, араас сиэргэ-туомҥа даҕаны киэҥник туттар иһитэ. Улахан кытыйа кытах диэн ааттаах.

Кытыйа — үрүҥ аска, сүрүннээн суорат сииргэ аналлаах
«Оҕус төбөтө» тутаахтаах кытыйа

ХАМЫЙАХТАР

Өбүгэлэрбит барахсаттар олоххо-дьаһахха анаан хамыйах элбэх көрүҥүн тутталлара. Үксүн уктарын киэргэтэн-мандардаан оҥороллоро. Аһыыр, сүөгэй, саламаат сиир, үөрэ, ас хоторор хамыйахтар бааллара.

Туос баһардаах хамыйах
Хамыйах
Сүөгэй холбуйар хамыйах
Тутааҕар үс салаа ойуулаах хамыйах

УДЬААЛАР

Удьаа — кымыһы баһарга аналлаах мас хомуос. Угун уонна баһарын олус киэргэтэн ойуулууллара. Угун үрдүгэр үс салаалаах харысхал бэлиэтин ойуулаан эбэтэр быһан оҥороллоро.

КЫМЫС КӨӨННЬӨРӨР ИҺИТ-ХОМУОС

Симиир — ыыһаммыт тирииттэн оҥоһуллубут кымыс көөнньөрөр иһит.
Көҥкөлөй уонна хамнатар. Симииргэ баар кымыһы ытыйарга тутталлар.
Алтан курдаах көҥкөлөй
Харысхал бэлиэлээх, алтан курдаах көҥкөлөй
Көҥкөлөй
Тылбыы — кымыс дьалкыйбатын диэн симиир айаҕын туттарарга аналлаах